Την πορεία από την Πρώτη Ανάσταση, το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου, ως τη μυσταγωγική ακολουθία της Αναστάσεως περιγράφει στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Μιχαήλ Τρίτος.

Η Πρώτη Ανάσταση

Για το μήνυμα της Πρώτης Ανάστασης τονίζει ότι πρόκειται για «μια διαβεβαίωση που στηρίζει τη ζωή μας, καθώς έχουμε απογοητευθεί από τα πολιτικά συστήματα, τις κοινωνικές θεωρίες, τις διάφορες θεωρίες και ζητάμε να βρούμε ένα στήριγμα. Αυτό το στήριγμα είναι η πίστη στον Αναστάντα Χριστό και τη χαρά της Αναστάσεως».

Φτάνοντας στην πανηγυρική νυχτερινή ακολουθία της Αναστάσεως, όπως αναφέρει, οι χαρούμενες αναστάσιμες λαμπάδες, σε συνδυασμό με το γενικότερο εορταστικό κλίμα, δίνουν έναν ξεχωριστό εορταστικό τόνο από τον οποίο εμπνεύστηκαν οι μεγάλοι ποιητές και λογοτέχνες.

Οι θόρυβοι χαράς που γίνονται όταν ψέλνεται το «Χριστός Ανέστη», κρότοι, πυροβολισμοί σπάσιμο αγγείων, έχουν πολλές εξηγήσεις, όπως παρατηρεί ο καθηγητής της λαογραφίας Δημήτριος Λουκάτος.

Πρώτον, συμβολίζουν τη χαρά για τη νίκη και το θρίαμβο της ζωής πάνω στο θάνατο, δεύτερον, σύμφωνα με τη λαϊκή αντίληψη, όλοι οι εχθροί του Χριστού και όλα τα κακά πνεύματα που φθονούν την Ανάσταση χρειάζονται διώξιμο και κυνηγητό και, τρίτον, υπάρχει ο εθνικός λόγος της μακροχρόνιας ελπίδας και χαράς των σκλαβωμένων Χριστιανών για την ανάσταση του γένους.

Η σημασία του Αγίου Φωτός

Ένα άλλο χαρακτηριστικό στοιχείο της μεγάλης αυτής ημέρας είναι το Αναστάσιμο φως. Η μεταφορά του στο σπίτι μετά την νυχτερινή Θεία Λειτουργία σημαίνει τη μετάδοση της ευλογίας της Αναστάσεως.

Με το αναστάσιμο φως οι Έλληνες σταυρώνουν το ανώφλι της πόρτας, ανάβουν το καντήλι και στη συνέχεια το μεταφέρουν στους στάβλους και τα ζώα για να ευλογηθούν και εκείνα από το φως της Αναστάσεως.

«Πρέπει να σημειωθεί ότι το Αναστάσιμο φως παραμένει άσβεστο μέχρι την ημέρα της Αναλήψεως. Τα λαμπροκέρια του Πάσχα χρησιμοποιούνταν από το λαό μας ως φυλακτά για το βάσκαμα, το χαλάζι, τους κεραυνούς, τις τρικυμίες και γενικά για την αποτροπή όλων των κακών» τονίζει ο κ. Τρίτος.

Παράλληλα αναφέρει ότι εθνική συνήθεια, που χρονολογείται από τα βυζαντινά χρόνια είναι το πασχαλινό αρνί που ψήνεται στη σούβλα. Στο έθιμο αυτό βλέπει κανείς πέρα από το σχετικό ιουδαϊκό έθιμο την εφαρμογή σχετικού χωρίου του Αποστόλου Παύλου «και γαρ το Πάσχα ημών υπέρ ημών αιτήθη Χριστός» (α’ Κορινθίους Ε,7).

Τα κόκκινα αυγά

Άλλο έθιμο του Πάσχα είναι τα κόκκινα αυγά. Πρόκειται για μια παράδοση που συμβολίζει τη νίκη της ζωής πάνω στο θάνατο. Με το τσούγκρισμα των αυγών υποδηλώνεται η έγερση του Χριστού, της αληθινής ζωής από το θάνατο.

Ακόμη και ο φλοιός από τα κόκκινα αυγά χρησιμοποιείται στην ύπαιθρο για την γονιμότητα των αγρών.

Ο Εσπερινός της Αγάπης

Το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα τελείται η δεύτερη ανάσταση ή ο Εσπερινός της αγάπης. «Ονομάζεται αγάπη γιατί οι χριστιανοί συγχωρούν ο ένας τον άλλον και ανταλλάσσουν τον ασπασμό της αγάπης και το συγχωρήσωμεν πάντα τη Αναστάσει. Επίσης, στη διάρκεια του ίδιου εσπερινού γίνεται και η ανταλλαγή των στασιδίων. Σε άλλα μέρη οι χριστιανοί κάθονται σε κοινά τραπέζια κατά το πρότυπο των πρωτοχριστιανιών αγαπών», επισημαίνει.

Όπως άλλωστε σημειώνει, συνοδευτικά έθιμα του εσπερινού της αγάπης είναι η λιτανεία της Αναστάσεως και ο χορός. Η λιτανεία γίνεται πριν ή μετά το τέλος του Εσπερινού. Προηγούνται το λάβαρο με την εικόνα της Αναστάσεως και η ελληνική σημαία για τα οποία χρειάζεται να πλειοδοτήσει κανείς σε χρηματική προσφορά προκειμένου να τα πάρει στα χέρια του. Αυτό γίνεται ακόμη και σήμερα σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Είναι ένα τάμα που το κάνει μια οικογένεια για να πάρει ή την εικόνα της Αναστάσεως ή τη σημαία.

Ο μεγαλόπρεπος και επιβλητικός χορός του Πάσχα γίνεται μπροστά ή γύρω από την Εκκλησία, με τραγούδια προσαρμοσμένα στην ιερότητα της ημέρας, με βήματα αργά και σοβαρά, με την τοπική στολή, με τάξη και κοινωνική ιεραρχία και με τη συμμετοχή συχνότατα του παπά.