Ένα παιδικό πρόσωπο. Μια συγκινητική ιστορία. Μια φωτογραφία από κάποιο νοσοκομείο και μια έκκληση που τελειώνει με τη φράση «ο χρόνος τελειώνει». Πόσοι από εμάς δεν έχουμε σταθεί μπροστά σε μια τέτοια ανάρτηση στα social media, νιώθοντας την ανάγκη να βοηθήσουμε, έστω και με λίγα ευρώ;
Η επιθυμία να προσφέρουμε σε ένα παιδί που αντιμετωπίζει μια σοβαρή ασθένεια είναι από τις πιο αυθόρμητες και ανθρώπινες αντιδράσεις. Τι συμβαίνει, όμως, όταν αυτή ακριβώς η ευαισθησία γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης;
Οι αποκαλύψεις για την υπόθεση της ΜΚΟ που φέρεται να συγκέντρωνε δωρεές για άρρωστα παιδιά, χωρίς το σύνολο των χρημάτων να καταλήγει στους προβλεπόμενους αποδέκτες, επαναφέρουν ένα εξαιρετικά σημαντικό ερώτημα: Πώς μπορούμε να γνωρίζουμε ότι τα χρήματα που προσφέρουμε φτάνουν πραγματικά σε εκείνους που τα χρειάζονται;
Σύμφωνα με την αμερικανική Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου (FTC), οι απατεώνες εκμεταλλεύονται συχνά τη συναισθηματική φόρτιση, την αίσθηση του επείγοντος και την εμπιστοσύνη των πολιτών για να αποσπάσουν δωρεές.
Το FBI, από την πλευρά του, προειδοποιεί ότι οι απάτες με φιλανθρωπικό πρόσχημα μπορούν να εμφανιστούν μέσω ηλεκτρονικών μηνυμάτων, αναρτήσεων στα κοινωνικά δίκτυα, τηλεφωνικών κλήσεων και διαδικτυακών εκστρατειών συγκέντρωσης χρημάτων.
Τα 7 προειδοποιητικά σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσεις
1. Σε πιέζουν να δώσεις χρήματα αμέσως
«Πρέπει να συγκεντρωθούν τα χρήματα μέχρι απόψε». «Αν δεν βοηθήσεις τώρα, μπορεί να είναι αργά».
Μια πραγματική ιατρική ανάγκη ενδέχεται πράγματι να είναι επείγουσα. Όταν όμως κάποιος χρησιμοποιεί την πίεση για να αποτρέψει τις ερωτήσεις και τον έλεγχο των στοιχείων, χρειάζεται προσοχή.
Η FTC επισημαίνει ότι η βιασύνη αποτελεί χαρακτηριστική τακτική των απατεώνων, οι οποίοι θέλουν να εξασφαλίσουν τη δωρεά πριν ο πολίτης προλάβει να ερευνήσει την υπόθεση.
2. Η ιστορία είναι συγκινητική, αλλά λείπουν οι βασικές πληροφορίες
Μια φωτογραφία και μια δραματική περιγραφή δεν αρκούν για να επιβεβαιώσουν τη γνησιότητα ενός εράνου.
Ποιος είναι ο διοργανωτής; Ποια είναι η σχέση του με την οικογένεια; Ποιος είναι ο σκοπός της συγκέντρωσης χρημάτων και πώς θα χρησιμοποιηθούν;
Η GoFundMe, μία από τις μεγαλύτερες διεθνείς πλατφόρμες διαδικτυακών εράνων, περιλαμβάνει ακριβώς αυτά τα ερωτήματα στις οδηγίες της για τον έλεγχο της αξιοπιστίας μιας εκστρατείας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μια οικογένεια οφείλει να δημοσιοποιήσει ευαίσθητα ιατρικά δεδομένα του παιδιού της. Σημαίνει, όμως, ότι πρέπει να υπάρχει ένας αξιόπιστος τρόπος επιβεβαίωσης του σκοπού του εράνου, με σεβασμό στην ιδιωτικότητα.
3. Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποιον καταλήγουν τα χρήματα
Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα σημεία.
Άλλο να συγκεντρώνει χρήματα απευθείας μια οικογένεια και άλλο να παρεμβάλλεται μια οργάνωση ή ένα τρίτο πρόσωπο.
Η FTC προειδοποιεί ότι στις διαδικτυακές πλατφόρμες το ποσό μπορεί αρχικά να καταλήγει στον διοργανωτή της εκστρατείας και όχι στον άνθρωπο για τον οποίο πραγματοποιείται ο έρανος.
Γι’ αυτό είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε ποιος εισπράττει τα χρήματα, ποιος ελέγχει τη διαχείρισή τους και με ποιον τρόπο θα φτάσουν στον τελικό αποδέκτη.
Η ύπαρξη προσωπικού τραπεζικού λογαριασμού δεν αποδεικνύει από μόνη της απάτη. Η άρνηση, όμως, να εξηγηθεί η διαδρομή των χρημάτων αποτελεί σοβαρό λόγο για περαιτέρω έλεγχο.
4. Δεν βρίσκεις αξιόπιστα στοιχεία για την οργάνωση
Μια σελίδα στο Instagram ή στο Facebook, ακόμη κι αν διαθέτει χιλιάδες ακολούθους, δεν αποτελεί απόδειξη ότι πίσω της βρίσκεται νόμιμη και αξιόπιστη φιλανθρωπική οργάνωση.
Στην Ελλάδα λειτουργεί, υπό το Υπουργείο Εσωτερικών, Δημόσια Βάση Δεδομένων Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών και Ειδικό Μητρώο.
Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να αναζητήσει πληροφορίες για τον φορέα, να ζητήσει την πλήρη επωνυμία του, στοιχεία νόμιμης λειτουργίας και διαθέσιμα οικονομικά δεδομένα.
Προσοχή: Η καταχώριση σε ένα μητρώο δεν εγγυάται ότι κάθε συγκεκριμένος έρανος είναι αξιόπιστος, όπως και η απουσία από μια βάση δεν αποδεικνύει αυτομάτως παρανομία.
5. Επικαλούνται διάσημους για να κερδίσουν την εμπιστοσύνη σου
Μια γνωστή παρουσιάστρια, ένας τραγουδιστής ή ένας ηθοποιός κοινοποιεί μια έκκληση για βοήθεια. Η πρώτη σκέψη είναι ότι, αφού το δημοσίευσε ένα αναγνωρίσιμο πρόσωπο, η υπόθεση θα έχει ελεγχθεί.
Δεν είναι, όμως, απαραίτητα έτσι.
Η FTC συστήνει στους πολίτες να μην θεωρούν αξιόπιστη μια εκστρατεία μόνο επειδή την κοινοποίησε κάποιος φίλος ή γνωστό τους πρόσωπο.
Το γεγονός ότι μια ανάρτηση έχει αναδημοσιευτεί από celebrities δεν υποκαθιστά την ανεξάρτητη επαλήθευση των στοιχείων της.
6. Ζητούν χρήματα με συγκεκριμένο, ασυνήθιστο τρόπο
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν κάποιος επιμένει ότι η δωρεά πρέπει να πραγματοποιηθεί αποκλειστικά μέσω δωροκαρτών, κρυπτονομισμάτων ή άλλων μη συνηθισμένων και δύσκολα ανακτήσιμων τρόπων πληρωμής.
Σύμφωνα με την FTC, τέτοιες απαιτήσεις αποτελούν χαρακτηριστικό προειδοποιητικό σημάδι φιλανθρωπικής απάτης.
Οι δωρεές καλό είναι να γίνονται μέσω ελεγχόμενων καναλιών πληρωμής, με σαφή στοιχεία δικαιούχου και δυνατότητα διατήρησης αποδεικτικού.
7. Δεν μπορείς να μάθεις τι απέγιναν οι προηγούμενες δωρεές
Μια εκστρατεία συγκέντρωσης χρημάτων δεν τελειώνει τη στιγμή που ολοκληρώνεται η κατάθεση.
Πόσα χρήματα συγκεντρώθηκαν; Καλύφθηκε ο στόχος; Υπάρχει ενημέρωση για τη διάθεση του ποσού; Τι προβλέπεται εάν τελικά δεν χρειαστεί το σύνολο των χρημάτων;
Η διαφάνεια δεν αφορά μόνο τη συγκέντρωση μιας δωρεάς, αλλά και την αξιοποίησή της.
Όταν ο διοργανωτής αποφεύγει συστηματικά να δώσει εξηγήσεις για τη διαχείριση των χρημάτων, ο δωρητής έχει κάθε λόγο να ζητήσει περισσότερα στοιχεία.
Τι πρέπει να κάνεις πριν δωρίσεις – Και πού να απευθυνθείς αν υποψιάζεσαι απάτη
Η Ελληνική Αστυνομία έχει προειδοποιήσει για απάτες που πραγματοποιούνται με το πρόσχημα οικονομικών ενισχύσεων και συνδρομών σε φιλανθρωπικά ιδρύματα και σωματεία, αξιοποιώντας την ευαισθησία των πολιτών.
Ο ασφαλέστερος δρόμος είναι να ελέγχουμε ανεξάρτητα την ταυτότητα του διοργανωτή, να μην ακολουθούμε βιαστικά συνδέσμους που λαμβάνουμε σε μηνύματα και να αναζητούμε επίσημα στοιχεία επικοινωνίας.
Εάν έχουμε ήδη καταθέσει χρήματα και προκύψουν σοβαρές ενδείξεις απάτης, μπορούμε να επικοινωνήσουμε άμεσα με την τράπεζά μας, να διατηρήσουμε τα αποδεικτικά της συναλλαγής και να υποβάλουμε καταγγελία.
Για περιστατικά διαδικτυακής απάτης, η Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος δέχεται καταγγελίες μέσω της γραμμής 11188, καθώς και ηλεκτρονικά μέσω του gov.gr.
Πάνω απ’ όλα, όμως, υπάρχει μια διάκριση που δεν πρέπει να ξεχνάμε: Η ύπαρξη ενός προειδοποιητικού σημαδιού δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ένας έρανος είναι απάτη. Είναι μια αφορμή να ελέγξουμε περισσότερο, να ζητήσουμε εξηγήσεις και να προστατεύσουμε τόσο τα χρήματά μας όσο και τους ανθρώπους που πραγματικά χρειάζονται βοήθεια.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
