Θλίψη σκόρπισε η είδηση του θανάτου του Γιάννη Ξυλούρη, γνωστού και ως Ψαρογιάννη, ο οποίος έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 83 ετών.
Ο σπουδαίος μουσικός από τα Ανώγεια της Κρήτης υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές της κρητικής μουσικής, συνεχίζοντας επάξια την τεράστια παράδοση της οικογένειας Ξυλούρηδων.
Μια ζωή μέσα στη μουσική παράδοση
Ο Γιάννης Ξυλούρης γεννήθηκε το 1943 στα Ανώγεια Μυλοποτάμου Ρεθύμνου και ανήκε σε μία από τις πιο ιστορικές μουσικές οικογένειες της Κρήτης. Εγγονός του θρυλικού Καραμουζαντώνη και αδελφός του Νίκου Ξυλούρη και του Ψαραντώνη, μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου η μουσική δεν ήταν απλώς τέχνη, αλλά τρόπος ζωής.
Από πολύ μικρή ηλικία ήρθε σε επαφή με τα παραδοσιακά όργανα του τόπου του. Το 1948, μόλις πέντε ετών, γνώρισε το μαντολίνο και αργότερα το λαούτο και τη λύρα. Ακόμα μαθητής του δημοτικού, άρχισε να «μιλά» τη γλώσσα της κρητικής μουσικής με σπάνια ωριμότητα και πάθος.
Το μουσικό δίδυμο με τον Νίκο Ξυλούρη
Σε ηλικία μόλις 12 ετών, ο Γιάννης Ξυλούρης συνόδευε ήδη τον αδελφό του Νίκο με το λαούτο, δημιουργώντας ένα από τα πιο εμβληματικά μουσικά δίδυμα της κρητικής παράδοσης. Το 1957, σε ηλικία 14 ετών, πραγματοποίησε την πρώτη του δισκογραφική δουλειά μαζί με τον Νίκο Ξυλούρη, σηματοδοτώντας την αρχή μιας μακράς και σπουδαίας πορείας.
Λίγα χρόνια αργότερα, το 1960, σε ηλικία μόλις 17 ετών, θεωρούνταν ήδη ένα από τα κορυφαία λαούτα της Κρήτης, με τους σημαντικότερους λυράρηδες του νησιού να επιδιώκουν τη συνεργασία μαζί του.
Από το λαούτο στη σύνθεση
Αν και το λαούτο και το μαντολίνο αποτέλεσαν τα βασικά του όργανα, ο Γιάννης Ξυλούρης δεν περιορίστηκε εκεί. Ασχολήθηκε με τη λύρα, το τραγούδι και κυρίως τη σύνθεση, δημιουργώντας σύγχρονα κρητικά τραγούδια με έντονη προσωπική σφραγίδα. Με σπάνια φαντασία και άψογη τεχνική, κατάφερε να ενώσει την παράδοση με στοιχεία της έντεχνης μουσικής, διαμορφώνοντας μια ξεχωριστή μουσική πρόταση.
Η καλλιτεχνική του παρουσία υπήρξε έντονη τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, με πολυάριθμες συναυλίες και εμφανίσεις.
Συνεργασίες και δισκογραφικό αποτύπωμα
Κατά τη διάρκεια της πολυετούς πορείας του, συνεργάστηκε με κορυφαίους καλλιτέχνες, μεταξύ των οποίων οι αδελφοί του Νίκος και Αντώνης, ο Κώστας Μουντάκης – κυρίως τη δεκαετία του ’60 – και ο Βασίλης Σκουλάς. Παράλληλα, συμμετείχε σε μουσικά σχήματα από την Ήπειρο, τα νησιά του Αιγαίου και τη Μικρά Ασία, αλλά και σε συνεργασίες με γνωστούς Έλληνες μουσικοσυνθέτες.
Το έργο του τον καθιέρωσε ως τον περισσότερο ηχογραφημένο λαουτιέρη της κρητικής μουσικής της εποχής του, με δεκάδες δίσκους που φέρουν τη σφραγίδα της τεχνικής του αρτιότητας και της καλλιτεχνικής του τελειότητας.
Η παρακαταθήκη του Ψαρογιάννη
Ο Γιάννης Ξυλούρης υπήρξε καλλιτέχνης που κυριάρχησε στο λαούτο, αφήνοντας πίσω του μια ανεκτίμητη μουσική κληρονομιά. Πατώντας γερά στην παράδοση αλλά κοιτώντας πάντα μπροστά, κατάφερε να επηρεάσει γενιές μουσικών και να κρατήσει ζωντανό το πνεύμα της κρητικής μουσικής.
Η απώλειά του αφήνει ένα μεγάλο κενό, όμως το έργο και ο ήχος του θα συνεχίσουν να αντηχούν στα Ανώγεια, στην Κρήτη και σε κάθε τόπο όπου η παραδοσιακή μουσική παραμένει ζωντανή.
