Επιλέξτε το zNews ως προτεινόμενη πηγή στο Google

Ξημερώματα 17ης Νοεμβρίου 1973. Στην οδό Πατησίων, το Πολυτεχνείο βρίσκεται περικυκλωμένο από στρατιωτικές και αστυνομικές δυνάμεις. Πίσω από τη σιδερένια πύλη του, εκατοντάδες νέοι παραμένουν συγκεντρωμένοι, ενώ από τον αυτοσχέδιο ραδιοφωνικό σταθμό συνεχίζονται οι εκκλήσεις προς τον ελληνικό λαό και τους στρατιώτες.

Λίγο αργότερα, ένα άρμα μάχης θα κινηθεί προς την κεντρική είσοδο και θα γκρεμίσει την πύλη. Η εικόνα του τανκ που εισβάλλει στον χώρο του Πολυτεχνείου θα μείνει στην Ιστορία ως ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ντοκουμέντα της επταετούς δικτατορίας.

Πίσω, όμως, από εκείνα τα λίγα δευτερόλεπτα που καταγράφηκαν στον κινηματογραφικό φακό, είχαν προηγηθεί τρεις ημέρες κινητοποιήσεων, μια μαζική λαϊκή εξέγερση και ώρες βίαιης καταστολής στους δρόμους της Αθήνας.

Πενήντα τρία χρόνια μετά, τα ιστορικά αρχεία, οι μαρτυρίες των ανθρώπων που βρέθηκαν εκεί και τα στοιχεία της δικαστικής έρευνας επιτρέπουν να ανασυνθέσουμε όσα συνέβησαν τη νύχτα που η χούντα αποφάσισε να καταστείλει την εξέγερση με τη δύναμη των όπλων.

Από την κατάληψη στην αιματηρή καταστολή της 16ης Νοεμβρίου

Όλα είχαν ξεκινήσει την Τετάρτη 14 Νοεμβρίου 1973, όταν φοιτητές συγκεντρώθηκαν στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και προχώρησαν στην κατάληψη του ιδρύματος, εκφράζοντας την αντίθεσή τους στο δικτατορικό καθεστώς.

Η κινητοποίηση απέκτησε γρήγορα μεγαλύτερες διαστάσεις. Φοιτητές, μαθητές, εργαζόμενοι και απλοί πολίτες άρχισαν να συγκεντρώνονται στην Πατησίων και στους γύρω δρόμους, μετατρέποντας τη φοιτητική διαμαρτυρία σε μια ευρύτερη αντιδικτατορική εξέγερση.

Μέσα στο Πολυτεχνείο οργανώθηκαν ομάδες περιφρούρησης, φροντίδας τραυματιών και ενημέρωσης, ενώ δημιουργήθηκε αυτοσχέδιος ραδιοφωνικός σταθμός, που εξέπεμπε μηνύματα αντίστασης.

Η φράση «Εδώ Πολυτεχνείο», που ακουγόταν από τον σταθμό, συνδέθηκε οριστικά με την εξέγερση, όπως και το σύνθημα «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία».

Την Παρασκευή 16 Νοεμβρίου, η κατάσταση στην Αθήνα άρχισε να κλιμακώνεται επικίνδυνα.

Από το απόγευμα, αστυνομικές δυνάμεις συγκρούονταν με διαδηλωτές στο κέντρο της πρωτεύουσας. Χρησιμοποιήθηκαν δακρυγόνα και πυροβόλα όπλα, ενώ οι πρώτοι θάνατοι καταγράφηκαν ήδη πριν από την εισβολή του τανκ.

Ανάμεσα στα θύματα ήταν ο 17χρονος μαθητής Διομήδης Κομνηνός, ο οποίος τραυματίστηκε θανάσιμα από πυρά το βράδυ της 16ης Νοεμβρίου, στη διασταύρωση των οδών Αβέρωφ και Μάρνη.

Στο εσωτερικό του Πολυτεχνείου, οι φοιτητές προσπαθούσαν να περιθάλψουν τραυματίες στο πρόχειρο ιατρείο που είχε οργανωθεί, την ώρα που η ένταση έξω από το κτίριο μεγάλωνε.

Καθώς η αστυνομία αδυνατούσε να καταστείλει την εξέγερση, το καθεστώς του Γεωργίου Παπαδόπουλου αποφάσισε να κινητοποιήσει στρατιωτικές μονάδες, τεθωρακισμένα και ειδικές δυνάμεις.

Τα άρματα μάχης κατευθύνθηκαν προς το Πολυτεχνείο. Η παρουσία τους στην Πατησίων έκανε σαφές ότι η επέμβαση του στρατού ήταν πλέον άμεση.

Η εισβολή του τανκ, οι τραυματίες και όσα ακολούθησαν

Τις πρώτες πρωινές ώρες του Σαββάτου 17 Νοεμβρίου, στρατιωτικές δυνάμεις είχαν αναπτυχθεί γύρω από το Πολυτεχνείο.

Οι φοιτητές, αντιλαμβανόμενοι τον κίνδυνο, απηύθυναν εκκλήσεις προς τους στρατιώτες να μην επιτεθούν, ενώ η συντονιστική επιτροπή επιχειρούσε να διαπραγματευτεί τους όρους μιας ασφαλούς εκκένωσης του ιδρύματος.

Οι προσπάθειες αυτές δεν απέτρεψαν την επέμβαση.

Περίπου στις 3 τα ξημερώματα, δόθηκε η εντολή και το άρμα μάχης κινήθηκε προς την κεντρική πύλη του Πολυτεχνείου.

Το τανκ γκρέμισε τη σιδερένια είσοδο, παρασύροντας τα οδοφράγματα που είχαν στηθεί πίσω της.

Η σκηνή καταγράφηκε από ολλανδικό τηλεοπτικό συνεργείο που βρισκόταν στο απέναντι ξενοδοχείο, ενώ πολύτιμα φωτογραφικά ντοκουμέντα από εκείνη τη νύχτα άφησε και ο φωτορεπόρτερ του Associated Press, Αριστοτέλης Σαρρηκώστας.

Κατά την εισβολή τραυματίστηκαν φοιτητές που βρίσκονταν κοντά στην πύλη. Ανάμεσά τους ήταν η Πέπη Ρηγοπούλου, η οποία υπέστη σοβαρά συντριπτικά κατάγματα στα πόδια.

Αμέσως μετά, στρατιωτικές και αστυνομικές δυνάμεις εισήλθαν στο Πολυτεχνείο και άρχισε η απομάκρυνση των συγκεντρωμένων.

Για πολλούς, ωστόσο, η έξοδος από το κτίριο δεν σήμαινε και το τέλος του κινδύνου.

Στην οδό Στουρνάρη και στους γύρω δρόμους, αστυνομικοί επιτέθηκαν σε ανθρώπους που προσπαθούσαν να διαφύγουν. Κάτοικοι της περιοχής άνοιξαν τις πόρτες των πολυκατοικιών τους για να προσφέρουν καταφύγιο στους καταδιωκόμενους, ενώ καταγράφηκαν πυροβολισμοί και συλλήψεις.

Σύμφωνα με το ιστορικό αφιέρωμα της ΕΡΤ, περισσότεροι από 2.400 άνθρωποι συνελήφθησαν κατά την καταστολή και μεταφέρθηκαν σε υπηρεσίες της Ασφάλειας και της ΕΣΑ, όπου πολλοί υπέστησαν ξυλοδαρμούς και βασανιστήρια.

Ο ραδιοφωνικός σταθμός του Πολυτεχνείου συνέχισε να εκπέμπει για περίπου 40 λεπτά μετά την εισβολή των στρατιωτικών και αστυνομικών δυνάμεων, μέχρι τη σύλληψη των εκφωνητών.

Το πρωί της 17ης Νοεμβρίου, ο χώρος του Πολυτεχνείου παρουσίαζε την εικόνα της καταστροφής. Η γκρεμισμένη πύλη, τα διαλυμένα οδοφράγματα και τα αντικείμενα που είχαν εγκαταλειφθεί στο προαύλιο μαρτυρούσαν τη βίαιη επέμβαση.

Η καταστολή, όμως, δεν περιορίστηκε στο κτίριο του ιδρύματος. Οι συγκρούσεις και η κρατική βία συνεχίστηκαν στην Αθήνα, ενώ το δικτατορικό καθεστώς επέβαλε στρατιωτικό νόμο.

Πόσοι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους;

Ένα από τα ζητήματα που έχουν αποτελέσει αντικείμενο ιστορικής έρευνας είναι ο αριθμός των θυμάτων.

Το πόρισμα του εισαγγελέα Δημήτρη Τσεβά, το οποίο κατατέθηκε τον Οκτώβριο του 1974, κατέγραψε 34 νεκρούς, εκ των οποίων 18 επώνυμους και 16 ανώνυμους, καθώς και 1.103 τραυματίες.

Κατά τη δίκη για τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, που πραγματοποιήθηκε το 1975, τεκμηριώθηκαν 24 θάνατοι. Μεταγενέστερη ιστορική έρευνα κατέγραψε αναλυτικά τα 24 πλήρως τεκμηριωμένα θύματα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Ανδρέας Μικρούτσικος: «Ήμουν 3 ημέρες στο Πολυτεχνείο – Υπάρχει μια εμμονή της εξουσίας να το φοβάται πάνω από 50 χρόνια»