Η ανθρώπινη μνήμη είναι κάπως περίπλοκη. Όλοι έχουμε πιάσει τον εαυτό μας να θυμάται συγκεκριμένα πράγματα κι άλλα να τα ξεχνά με χαρακτηριστική ευκολία. Την τελευταία δεκαετία οι επιστήμονες συγκεντρώνουν στοιχεία που δείχνουν πως η λήθη έρχεται για το καλό μας, αφού ‘βγάζει’ στην άκρη τις άχρηστες πληροφορίες και μας επιτρέπει να επικεντρωθούμε στις σχετικές. Δεν αποδίδεται πια σε κάποια δυσλειτουργία.
Ωστόσο, αυτό που χρειάζεται να ξέρεις είναι πως ο μέσος άνθρωπος θυμάται το 80% όσων βλέπει, το 20% όσων διαβάζει και το 10% όσων ακούει.
Η διαδικασία επεξεργασίας πληροφοριών ή η μετατροπή τους σε μνήμες παραπέμπει σε αυτή των ηλεκτρονικών υπολογιστών.
Τα δεδομένα (από το περιβάλλον) λαμβάνονται (μέσω βραχυπρόθεσμης αισθητηριακής εισροής -ακουστικής, οπτικής, λεκτικής, οσφρητικής, απτικής ή κιναισθητικής), κωδικοποιούνται (σχηματίζοντας συσχετισμούς ή με τη χρήση προηγούμενων ανάλογων εμπειριών) και μετά αποθηκεύονται. Αρχικά στην πρόσφατη, βραχυπρόθεσμη μνήμη (εκεί μένουν για 15 με 30 δευτερόλεπτα) και μετά, ανάλογα με τη σημασία, στην παλαιά, μακροπρόθεσμη μνήμη.
1) Όλα ξεκινούν από τις αισθήσεις, που ‘δίνουν’ πληροφορίες εικονικής μνήμης (λαμβάνονται μέσω οπτικού ερεθίσματος και διαρκούν 1/4 του δευτερολέπτου), ηχητικής (λαμβάνονται μέσω της ακουστικής εισόδου και διαρκούν 4 με 6 δευτερόλεπτα) και απτικής (λαμβάνονται μέσω της αφής και διαρκούν 2”). Και οι τρεις τύποι έχουν φευγαλέα φύση (μια που έρχονται και μια που φεύγουν).
2) Η βραχυπρόθεσμη μνήμη μας επιτρέπει να κάνουμε πράγματα, άμεσα. Από το να θυμόμαστε πώς λένε αυτόν που έχουμε απέναντι μας έως το να θυμόμαστε αν κλειδώσαμε πριν φύγουμε από το σπίτι. Έχει υποκατηγορίες -ανάλογα με το νευρικό σήμα που προκαλείται σε 4 διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου.
Όλες είναι στο ‘επιτελικό κέντρο’ που υπάρχει μπροστά στον εγκέφαλο και εποπτεύει τις πληροφορίες από τα αισθητήρια όργανα. ‘Αποφασίζει’ αν χρειάζεται να ‘αποθηκεύσουμε’ μια πληροφορία (εμπειρία, γεγονός, σκέψη κλπ).
Ο τρόπος που ‘λειτουργεί’ είναι ο λόγος που δεν μπορείς να θυμηθείς 10ψηφιο αριθμό τηλεφώνου, αλλά αν τον ‘σπάσεις’ σε μικρότερα κομμάτια (5 διψήφιους κλπ), το θυμάσαι. Στη βραχυπρόθεσμη μνήμη ‘αποθηκεύονται’ ακουστικές και οπτικές πληροφορίες που μπαίνουμε στη διαδικασία να παρατηρήσουμε.
Αν παρατηρούμε απεριόριστα πράγματα, προκαλείται ένα κρασάρισμα, όσο περνούν τα χρόνια (έχει διαπιστωθεί επίπτωση του γήρατος). Το πρόβλημα επιδεινώνεται ανάλογα με τον τρόπο που ζούμε. Για παράδειγμα, αν δεν κοιμόμαστε καλά, αν έχουμε θέματα ψυχικής υγείας ή κάνουμε κατάχρηση ουσιών κ.α. Πάρε δυο λεπτά να κάνεις ένα τεστ, να δεις σε τι κατάσταση βρίσκεσαι
3) Οι μνήμες που ‘μπαίνουν’ στην βραχυπρόθεσμη μνήμη, μπορούν να φτάσουν στην μακροπρόθεσμη -και να μείνουν ενδεχομένως και για πάντα- μέσω επανάληψης, σημαντικών συσχετίσεων και συναισθημάτων. Όλο αυτό λέγεται ‘ενοποίηση’. Όσο πιο ισχυρή είναι η επανάληψη, η συσχέτιση και τα συναισθήματα, τόσο ισχυρότερη γίνεται η ανάκληση.
Τα στοιχεία που απαρτίζουν την μακροπρόθεσμη μνήμη και κωδικοποιούνται (κυρίως οπτικά και μετά σημασιολογικά) μέσω νευρικών κυττάρων που δημιουργούν ένα δίκτυο, με τη σύνδεση τους. Σημειωτέον, οι νευρώνες είναι τα κύτταρα του εγκεφάλου.
Κάθε φορά που ‘μαθαίνουμε’ κάτι, δημιουργούνται νέα νευρικά κυκλώματα ή τροποποιούνται ήδη υπάρχοντα. Με λίγα λόγια, ο εγκέφαλος μας είναι σε διαρκή διαδικασία αλλαγής.
Στον συγκεκριμένο τύπο μνήμης αποθηκεύεται τεράστιος όγκος πληροφοριών. Όπως και η μνήμη των υπολογιστών, υπάρχει ένα όριο στα data που αποθηκεύει ο εγκέφαλος -με τον εγκέφαλο να είναι δεδομένα πιο περίπλοκος από τη μνήμη των υπολογιστών.
