Κάποτε, ένα φιλί ανάμεσα σε δύο άνδρες στην ελληνική τηλεόραση ήταν αρκετό για να επιβληθεί πρόστιμο 100.000 ευρώ.
Δεν μιλάμε για τη δεκαετία του ’70. Συνέβη το 2003, όταν το «Κλείσε τα μάτια» του Χριστόφορου Παπακαλιάτη πρόβαλε μια ερωτική σκηνή ανάμεσα σε δύο άνδρες. Το ΕΣΡ επέβαλε πρόστιμο στο MEGA, το οποίο χρόνια αργότερα ακυρώθηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας.
Αυτή και μόνο η ιστορία δείχνει πόσο πολύ έχει αλλάξει η ελληνική μυθοπλασία — αλλά και πόσο δύσκολο ήταν για ορισμένες σειρές να κάνουν το πρώτο βήμα.
Γιατί η τηλεόραση δεν άλλαξε από τη μια μέρα στην άλλη. Προηγήθηκαν δημιουργοί που έβαλαν στο prime time ανθρώπους και καταστάσεις που μέχρι τότε είτε απουσίαζαν είτε εμφανίζονταν μέσα από στερεότυπα. Έρωτες που θεωρούνταν «απαγορευμένοι», σεξουαλική βία, ομοφυλοφιλία, trafficking, εξαρτήσεις, ασθένειες και κοινωνικό στίγμα πέρασαν σταδιακά από την περιφέρεια της αφήγησης στο κέντρο της.
Και κάποιες φορές, μια σειρά δεν χρειαζόταν καν να φωνάξει για να προκαλέσει συζήτηση.
Όταν η prime time άρχισε να σπάει τα ταμπού
«Κλείσε τα μάτια» – Το φιλί που έφτασε μέχρι το Συμβούλιο της Επικρατείας
Αν αναζητούσαμε μια σκηνή-ορόσημο για τη συζήτηση γύρω από τα όρια της ελληνικής τηλεόρασης, δύσκολα θα αγνοούσαμε το «Κλείσε τα μάτια».
Η σειρά του Χριστόφορου Παπακαλιάτη είχε ήδη τολμήσει να μιλήσει για επιθυμίες και σχέσεις έξω από το ασφαλές πλαίσιο της παραδοσιακής οικογένειας.
Όμως το φιλί μεταξύ δύο ανδρών ήταν εκείνο που προκάλεσε πραγματικό θόρυβο.
Το ΕΣΡ επέβαλε στο MEGA πρόστιμο 100.000 ευρώ για τη σκηνή. Το 2006, το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε το πρόστιμο.
Σήμερα, μια αντίστοιχη σκηνή μπορεί να μη μοιάζει επαναστατική. Το γεγονός όμως ότι τότε μετατράπηκε σε υπόθεση που έφτασε μέχρι το ΣτΕ αποτυπώνει πολύ καθαρά το κοινωνικό και τηλεοπτικό περιβάλλον της εποχής.
«Η ζωή μας μια βόλτα» – Σεξουαλική επίθεση και ανδρικό sex work στα τέλη των ’90s
Ακόμη νωρίτερα, το 1999, η «Ζωή μας μια βόλτα» του Χριστόφορου Παπακαλιάτη έβαζε σε σειρά μεγάλης τηλεοπτικής εμβέλειας ιστορίες που μόνο «εύκολες» δεν ήταν.
Ο κεντρικός ήρωας, Μιχάλης, εργάζεται κρυφά ως συνοδός γυναικών, ενώ σε άλλο αφηγηματικό νήμα η Άννα δέχεται σεξουαλική επίθεση από φοιτητή στη Θεσσαλονίκη.
Για την ελληνική μυθοπλασία του τέλους της δεκαετίας του ’90, η επιλογή τέτοιων θεμάτων είχε διαφορετικό βάρος από αυτό που θα είχε σήμερα.
Η σειρά δεν παρουσίαζε έναν κόσμο όπου όλοι ζουν μέσα στις ασφαλείς συμβάσεις της εποχής. Έβαζε τους ήρωές της απέναντι σε σεξουαλικότητα, βία, ασθένεια, απιστία και κοινωνικές προσδοκίες χωρίς να προσποιείται ότι αυτά βρίσκονται έξω από την καθημερινή ζωή.
«Άγγιγμα Ψυχής» – Ο έρωτας ενός ιερέα που τάραξε την ελληνική τηλεόραση
Στα τέλη της δεκαετίας του ’90, όταν ορισμένες θεματικές εξακολουθούσαν να θεωρούνται σχεδόν απαγορευμένες για την prime time, το «Άγγιγμα Ψυχής» του Μανούσου Μανουσάκη έβαλε στο κέντρο της ιστορίας έναν έρωτα που ήταν καταδικασμένος να προκαλέσει αντιδράσεις.
Ο πατήρ Ιωάννης, ένας αρχιμανδρίτης τον οποίο υποδύθηκε ο Σταύρος Ζαλμάς, βρίσκεται αντιμέτωπος με τα συναισθήματά του για τη νεαρή Δέσποινα, με τη Θεοφανία Παπαθωμά στον ρόλο της φοιτήτριας που ανατρέπει τις ισορροπίες στη ζωή του. Η σειρά προβλήθηκε στον ANT1 τη σεζόν 1998-1999 και εξελίχθηκε σε μία από τις χαρακτηριστικές δραματικές παραγωγές της εποχής.
Το θέμα δεν ήταν απλώς ένας «απαγορευμένος έρωτας». Η ιστορία ακούμπησε την πίστη, την ανθρώπινη επιθυμία, την αγαμία, την κοινωνική κατακραυγή και τη σύγκρουση ανάμεσα στον ρόλο που έχει επιλέξει κάποιος και στα προσωπικά του συναισθήματα.
Και για τα δεδομένα του 1998, αυτό μόνο ασφαλής τηλεοπτική επιλογή δεν ήταν. Η υπόθεση είχε προκαλέσει έντονες συζητήσεις ήδη πριν από την προβολή της σειράς, ενώ η σχέση του αρχιμανδρίτη με τη φοιτήτρια έχει μείνει μέχρι σήμερα ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά «απαγορευμένα» love stories της ελληνικής TV.
«Μη μου λες αντίο» – Ένας έρωτας απέναντι στη θρησκευτική προκατάληψη
Στις αρχές των 00s, ο Μανούσος Μανουσάκης έκανε αυτό που γνώριζε ίσως καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο στην ελληνική τηλεόραση: έβαζε δύο ανθρώπους να ερωτεύονται και τοποθετούσε απέναντί τους ολόκληρη την κοινωνία.
Στο «Μη μου λες αντίο», στο επίκεντρο βρέθηκε ο έρωτας ανάμεσα σε μουσουλμάνο και χριστιανή, με φόντο την Κομοτηνή και τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης. Ήδη από την εποχή που προετοιμαζόταν η σειρά, ο Τύπος την παρουσίαζε ακριβώς μέσα από αυτόν τον άξονα.
Θρησκεία, οικογένεια, ταυτότητα, κοινωνικές επιταγές και έρωτας συγκρούστηκαν σε μια ιστορία που μετέφερε στο mainstream ένα ζήτημα πολύ πιο σύνθετο από ένα συνηθισμένο τηλεοπτικό romance.
«10η Εντολή» – Όταν η ελληνική τηλεόραση κοίταξε κατάματα το πιο σκοτεινό πρόσωπο της κοινωνίας
Και ύστερα ήρθε η «10η Εντολή».
Η σειρά του Πάνου Κοκκινόπουλου δεν προσπάθησε να κάνει την ελληνική κοινωνία να φαίνεται πιο όμορφη από ό,τι ήταν. Έκανε σχεδόν το αντίθετο.
Ιστορίες εμπνευσμένες από πραγματικά εγκλήματα έφεραν στην οθόνη ανθρώπους που έφταναν στα όριά τους και τα ξεπερνούσαν.
Τοξικοεξάρτηση, κακοποίηση παιδιών και ακόμη και νεκροφιλία συγκαταλέγονταν στις θεματικές επεισοδίων που είχαν ανακοινωθεί για τη σειρά το 2006.
Δεν υπήρχε πάντα λύτρωση και, κυρίως, δεν υπήρχε η βολική απόσταση του «αυτά συμβαίνουν κάπου αλλού».
Οι ιστορίες ήταν ελληνικές. Και αυτό ακριβώς τις έκανε τόσο άβολες.
«Το Νησί» – Μια ασθένεια και το στίγμα που την ακολουθούσε
Το «Νησί» δεν έσπασε ένα σεξουαλικό ή οικογενειακό ταμπού. Έκανε κάτι διαφορετικό.
Έφερε σε εκατομμύρια σπίτια την ιστορία των ανθρώπων που έζησαν με τη νόσο του Χάνσεν και, κυρίως, με το κοινωνικό στίγμα που τη συνόδευε.
Η επιτυχία της σειράς άνοιξε μάλιστα μια ευρύτερη δημόσια συζήτηση γύρω από τη Σπιναλόγκα και τους ανθρώπους που είχαν ζήσει εκεί. Το ίδιο το MEGA αφιέρωσε τότε εκπομπή των «Πρωταγωνιστών» στη νόσο, στο στίγμα και στις μαρτυρίες των τελευταίων ανθρώπων που είχαν μεταφερθεί από τη Σπιναλόγκα μετά το κλείσιμό της το 1957.
Για μια ολόκληρη γενιά τηλεθεατών, οι «λεπροί» των σχολικών βιβλίων απέκτησαν ξαφνικά πρόσωπο, οικογένεια, έρωτες και αξιοπρέπεια.
Και αυτό ίσως ήταν η μεγαλύτερη δύναμη της σειράς.
Από το «απαγορευμένο» στην κανονικότητα
«Άγριες Μέλισσες» – Ο βιασμός δεν έμεινε πίσω από κλειστές πόρτες
Οι «Άγριες Μέλισσες» έφεραν στο prime time μια ιδιαίτερα σκληρή ιστορία σεξουαλικής κακοποίησης.
Η Ελένη Σεβαστού καταγγέλλει τον Μάνο Βόσκαρη για τους βιασμούς και την κακοποίηση που υπέστη στη φυλακή, με την υπόθεση να περνά από το προσωπικό τραύμα στη δημόσια καταγγελία και στην αναζήτηση και άλλων γυναικών που θα μπορούσαν να καταθέσουν.
Κι αυτό είχε ιδιαίτερη σημασία.
Η ηρωίδα δεν παρουσιάστηκε απλώς ως «θύμα» μιας δραματικής ανατροπής. Η ιστορία ακολούθησε και το μετά: τη δυσκολία να μιλήσει, την αμφισβήτηση, την ανάγκη να αποδείξει όσα συνέβησαν και το βάρος της δημόσιας αποκάλυψης.
«Σέρρες» – Ο γκέι ήρωας δεν ήταν πια ο κολλητός του πρωταγωνιστή
Ίσως εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες αλλαγές.
Για δεκαετίες, η ελληνική τηλεόραση μπορούσε να έχει έναν gay χαρακτήρα. Πολύ συχνά όμως υπήρχε ως καρικατούρα, comic relief, στερεότυπο ή περιφερειακός χαρακτήρας.
Στις «Σέρρες» του Γιώργου Καπουτζίδη, ο Οδυσσέας είναι ανοιχτά ομοφυλόφιλος και η σχέση του με τον πατέρα του βρίσκεται στον ίδιο τον πυρήνα της ιστορίας.
Ο ίδιος ο Καπουτζίδης έχει μιλήσει για το πόσο απελευθερωτικά έγραψε τη σειρά, ενώ έχει επισημάνει την απουσία gay κεντρικών χαρακτήρων από την προηγούμενη ελληνική μυθοπλασία.
Και υπάρχει μια λεπτομέρεια που δείχνει ίσως καλύτερα από όλες πόσο είχε αλλάξει η τηλεοπτική γλώσσα: η σειρά ξεκινά με έναν άνδρα να αποχαιρετά τον σύντροφό του με ένα φιλί — όχι ως «σοκαριστική αποκάλυψη», αλλά ως κάτι απολύτως φυσιολογικό.
Σχεδόν δύο δεκαετίες μετά το πρόστιμο για το «Κλείσε τα μάτια», ένα φιλί μπορούσε επιτέλους να είναι απλώς… ένα φιλί.
«Maestro» – Πίσω από την καρτποσταλική Ελλάδα
Στους Παξούς του «Maestro» υπάρχει ο ήλιος, η μουσική και το Ιόνιο.
Υπάρχει όμως και μια οικογένεια που ζει μέσα στον φόβο.
Ο Χαράλαμπος κακοποιεί συστηματικά τη σύζυγό του, Μαρία, και τον γιο τους, Σπύρο, ενώ η ομοφυλοφιλία του τελευταίου γίνεται ακόμη ένα πεδίο πάνω στο οποίο εκδηλώνεται η βία του πατέρα.
Παράλληλα, η σχέση του Σπύρου με τον Αντώνη έβαλε έναν gay νεανικό έρωτα στο κέντρο μιας μεγάλης mainstream παραγωγής. Οι ίδιοι οι ηθοποιοί μίλησαν δημόσια τόσο για το φιλί των δύο χαρακτήρων όσο και για τη θεματική της ενδοοικογενειακής βίας.
Το «Maestro» δεν παρουσίασε απλώς έναν «απαγορευμένο έρωτα». Έδειξε και τον μηχανισμό που τον κάνει απαγορευμένο: φόβο, οικογενειακή βία, κοινωνική καταπίεση και εσωτερικευμένη ντροπή.
«Milky Way» – Εφηβική εγκυμοσύνη, άμβλωση και μια Ελλάδα που δεν θέλει να κοιτάξει
Και μετά ήρθε το «Milky Way» του Βασίλη Κεκάτου.
Στον πυρήνα της σειράς βρίσκεται μια νεαρή κοπέλα στην ελληνική επαρχία που μένει έγκυος και βρίσκεται αντιμέτωπη με τις επιλογές, τα όνειρα και τους περιορισμούς της ζωής της.
Ο ίδιος ο Κεκάτος έχει εξηγήσει ότι η αφετηρία της ιστορίας ήταν κορίτσια που έμεναν έγκυες στο σχολείο και στη συνέχεια εξαφανίζονταν από την τάξη. Μίλησε μάλιστα για ένα θέμα που, κατά την άποψή του, πολλοί στην Ελλάδα δεν ήθελαν να συζητούν εξαιτίας θρησκευτικών πεποιθήσεων και συντηρητικών αντιλήψεων.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
