Η ιδέα είναι δελεαστική… Kόβεις για λίγο φαγητό, «καθαρίζει» ο οργανισμός, φεύγουν οι τοξίνες, νιώθεις πιο ανάλαφρα και ξεκινάς από την αρχή. Δεν είναι τυχαίο που κάθε φορά που μπαίνει στη συζήτηση η νηστεία, μπαίνει δίπλα της και η λέξη «αποτοξίνωση». Μόνο που η επιστήμη είναι πολύ πιο συγκρατημένη απ’ όσο αφήνει να εννοηθεί η μόδα των detox. Οι επίσημες ιατρικές πηγές σημειώνουν ότι δεν υπάρχουν πειστικά στοιχεία πως τα detox προγράμματα ή οι «καθαρισμοί» απομακρύνουν τοξίνες από το σώμα, ενώ αρκετές από αυτές τις πρακτικές βασίζονται περισσότερο στο μάρκετινγκ παρά σε ισχυρά δεδομένα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η νηστεία είναι αυτομάτως «κακή» ή ότι δεν μπορεί να έχει οφέλη. Σημαίνει όμως ότι άλλο πράγμα η οργανωμένη, ασφαλής νηστεία και άλλο η υπόσχεση ότι μέσα σε λίγες μέρες το σώμα θα «ξεπλυθεί» από οτιδήποτε το επιβαρύνει. Γιατί ο οργανισμός δεν περιμένει ένα τριήμερο με χυμούς για να κάνει τη δουλειά του. Ήδη διαθέτει τα δικά του συστήματα απομάκρυνσης άχρηστων ουσιών, με βασικούς πρωταγωνιστές το ήπαρ, τα νεφρά, το πεπτικό και το δέρμα.
Τι σημαίνει τελικά «αποτοξίνωση»;
Η λέξη «αποτοξίνωση» ακούγεται εντυπωσιακή, αλλά συχνά χρησιμοποιείται πολύ πιο χαλαρά απ’ όσο θα έπρεπε. Στην ιατρική, η αποτοξίνωση αφορά συγκεκριμένες καταστάσεις και συγκεκριμένες παρεμβάσεις. Στον κόσμο των trends, όμως, έχει γίνει umbrella όρος για δίαιτες, ροφήματα, χυμούς, συμπληρώματα, νηστείες και κάθε είδους πρόγραμμα που υπόσχεται restart. Οι ειδικοί του NCCIH ξεκαθαρίζουν ότι οι περισσότερες τέτοιες πρακτικές έχουν μελετηθεί λίγο, με χαμηλής ποιότητας δεδομένα, χωρίς ισχυρή απόδειξη ότι απομακρύνουν «τοξίνες» από το σώμα.
Εκεί βρίσκεται και το βασικό μπέρδεμα. Πολλοί νιώθουν πιο «καθαροί» μετά από λίγες μέρες πιο λιτής διατροφής και το μεταφράζουν ως απόδειξη αποτοξίνωσης. Στην πραγματικότητα, αυτό μπορεί να συνδέεται με πιο απλά πράγματα: λιγότερο φούσκωμα, μικρότερη κατανάλωση αλκοόλ, λιγότερα επεξεργασμένα τρόφιμα, χαμηλότερη πρόσληψη αλατιού ή θερμίδων, και φυσικά καλύτερη ενυδάτωση. Δηλαδή, το σώμα μπορεί να νιώθει καλύτερα όχι επειδή έγινε κάποιο «μαγικό καθάρισμα», αλλά επειδή σταμάτησε προσωρινά μια επιβαρυντική καθημερινότητα.
Η νηστεία βοηθά ή είναι απλώς ένας μύθος με καλό branding;
Η απάντηση είναι: εξαρτάται από το τι εννοείς με τη λέξη νηστεία. Αν μιλάμε για ακραία detox, ξηρή νηστεία, μονοφαγικά προγράμματα ή σχήματα με μόνο χυμούς, τότε οι επίσημες πηγές είναι επιφυλακτικές. Υπάρχουν κίνδυνοι όπως αφυδάτωση, ζάλη, αδυναμία, πονοκέφαλοι, ελλείψεις θρεπτικών συστατικών, διαταραχές ηλεκτρολυτών και γαστρεντερικές ενοχλήσεις, ειδικά όταν μπαίνουν στο παιχνίδι καθαρτικά ή πολύ περιοριστικές πρακτικές. Η Cleveland Clinic είναι ξεκάθαρη ειδικά για την ξηρή νηστεία: δεν τη συστήνει, γιατί το ρίσκο δεν αξίζει τα πιθανά οφέλη.
Αν, όμως, μιλάμε για πιο οργανωμένες μορφές διαλειμματικής νηστείας, εκεί η εικόνα είναι διαφορετική. Υπάρχουν ενδείξεις ότι σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να βοηθήσει στη ρύθμιση του βάρους, στη βελτίωση της ινσουλινοευαισθησίας, σε δείκτες καρδιομεταβολικής υγείας και σε κάποιες φλεγμονώδεις διεργασίες. Αυτό όμως δεν είναι το ίδιο με το «κάνει αποτοξίνωση». Είναι άλλο να λέμε ότι μια διατροφική στρατηγική ίσως βοηθά μεταβολικά και άλλο ότι καθαρίζει τον οργανισμό από τοξίνες.
Κάπου εκεί, λοιπόν, γεννιέται και η μεγάλη παρανόηση: η νηστεία μπορεί να έχει θέση σε ένα πλαίσιο υγείας για κάποιους ανθρώπους, αλλά όχι επειδή λειτουργεί σαν σφουγγάρι που ρουφά «βλαβερές ουσίες». Το σώμα δεν δουλεύει έτσι. Και σίγουρα δεν χρειάζεται ακραίες μεθόδους για να κάνει κάτι που ήδη κάνει καθημερινά μόνο του.
Υπάρχει, βέβαια, και ένα ακόμη σημείο που κάνει πολλούς να μπερδεύονται: η γρήγορη απώλεια βάρους. Ναι, κάποια detox ή πολύ αυστηρά σχήματα νηστείας μπορεί να δείξουν γρήγορα λιγότερα κιλά στη ζυγαριά. Όμως σύμφωνα με το NIH, αυτή η εικόνα είναι συχνά βραχυπρόθεσμη και δεν αποδεικνύει ούτε «καθάρισμα» του οργανισμού ούτε μακροχρόνιο όφελος. Συχνά, όταν επιστρέφει η κανονική διατροφή, επιστρέφει και το βάρος.
Το πιο έντιμο συμπέρασμα είναι μάλλον το πιο απλό: η νηστεία δεν είναι μαγικό κουμπί αποτοξίνωσης. Μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να ενταχθεί σε έναν πιο προσεγμένο τρόπο ζωής. Δεν αντικαθιστά όμως ούτε τη σωστή διατροφή ούτε την ενυδάτωση ούτε τον ύπνο ούτε την ιατρική παρακολούθηση όταν αυτή χρειάζεται. Και όσο πιο πολύ κάτι διαφημίζεται ως «θαύμα», τόσο περισσότερο αξίζει να το κοιτάς με δεύτερη σκέψη.
Γιατί τελικά, αν υπάρχει μια πραγματική μορφή «αποτοξίνωσης» που αντέχει στον χρόνο, αυτή δεν είναι ένα εξαντλητικό trend. Είναι οι σταθερές συνήθειες: πιο ισορροπημένο πιάτο, λιγότερα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα, αρκετό νερό, κίνηση και μέτρο. Αυτά δεν υπόσχονται θαύματα σε τρεις μέρες, αλλά είναι εκείνα που στηρίζουν πραγματικά το σώμα να κάνει αυτό που ξέρει ήδη πολύ καλά.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Διάσημοι και Άγιο Όρος: Οι επώνυμοι που βρίσκουν γαλήνη και πίστη μακριά από τα φώτα
