Η εξέγερση του Πολυτεχνείου, τον Νοέμβριο του 1973, υπήρξε μια από τις σημαντικότερες στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Και μπορεί να έχουν περάσει 53 χρόνια από εκείνη τη νύχτα, όμως οι ιστορίες των ανθρώπων που βρέθηκαν εκεί εξακολουθούν να συγκινούν, να προβληματίζουν και να υπενθυμίζουν την αξία της δημοκρατίας.
Με αφορμή την επέτειο της 17ης Νοεμβρίου, ο κινηματογράφος και τα ντοκιμαντέρ μάς δίνουν την ευκαιρία να επιστρέψουμε στα γεγονότα μέσα από μια διαφορετική ματιά. Άλλοτε με αυθεντικές εικόνες και μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν την εξέγερση και άλλοτε μέσα από τη μυθοπλασία, που επιχειρεί να φωτίσει τα ανθρώπινα διλήμματα εκείνων των ημερών.
Επιλέξαμε οκτώ παραγωγές που αξίζει να γνωρίσεις, είτε θέλεις να μάθεις περισσότερα για όσα συνέβησαν είτε να ανακαλύψεις ιστορίες που σπάνια βρίσκουν θ
«Ο Φοιτητής» (2021) – Τα τελευταία λεπτά πριν πέσει η πύλη
Μια διαφορετική κινηματογραφική προσέγγιση της πιο αναγνωρίσιμης στιγμής της εξέγερσης παρουσιάζει η ταινία μικρού μήκους «Ο Φοιτητής», σε σκηνοθεσία Βασίλη Καλαμάκη.
Η ιστορία εκτυλίσσεται τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου 1973 και μεταφέρει τον θεατή μέσα στο άρμα μάχης που ετοιμάζεται να εισβάλει στο Πολυτεχνείο.
Η κάμερα στρέφεται στους ανθρώπους που βρίσκονται μέσα στο τανκ, λίγο πριν από την καταστροφή της κεντρικής πύλης, δημιουργώντας μια δραματική αφήγηση γύρω από την υπακοή στις διαταγές και την προσωπική ευθύνη.
Στην ταινία μικρού μήκος πρωταγωνιστούν, μεταξύ άλλων, ο Γιώργος Πυρπασόπουλος, ο Γιώργος Μακρής και ο Δημήτρης Καπετανάκος.
«Εδώ Πολυτεχνείο» (1974) – Η εξέγερση μέσα από τον κινηματογραφικό φακό
Μόλις έναν χρόνο μετά τα γεγονότα, ο σκηνοθέτης Δημήτρης Μακρής παρουσίασε το «Εδώ Πολυτεχνείο», ένα δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ αφιερωμένο στην εξέγερση του Νοεμβρίου.
Η παραγωγή συνδυάζει ιστορικό κινηματογραφικό υλικό με αναπαραστάσεις, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχουν τα πλάνα που είχαν καταγραφεί από φοιτητές κατά τη διάρκεια της κατάληψης.
Την αφήγηση αναλαμβάνει ο Αλέκος Παναγούλης, ενώ η μουσική φέρει την υπογραφή του Μίκη Θεοδωράκη.
Η ταινία αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα του πολιτικού κινηματογράφου της πρώτης μεταπολιτευτικής περιόδου, όταν οι δημιουργοί προσπαθούσαν να καταγράψουν και να μεταφέρουν στη μεγάλη οθόνη όσα είχαν προηγηθεί.
«Μαρτυρίες» (1974) – Η κάμερα του Νίκου Καβουκίδη μέσα στην εξέγερση
Ο κινηματογραφιστής Νίκος Καβουκίδης βρέθηκε με την κάμερά του στο Πολυτεχνείο, καταγράφοντας στιγμές από την κατάληψη και την παρουσία των φοιτητών.
Το ντοκιμαντέρ «Μαρτυρίες» αποτελεί μια πολύτιμη κινηματογραφική καταγραφή της περιόδου, με εικόνες που αποτυπώνουν την ατμόσφαιρα και τη μαζικότητα της κινητοποίησης.
Σε αντίθεση με μια μεταγενέστερη δραματοποίηση, εδώ ο θεατής παρακολουθεί πραγματικούς ανθρώπους και στιγμές που αποτυπώθηκαν την ώρα που η Ιστορία γραφόταν.
«Το Χρονικό της Δικτατορίας 1967-1974» (1974) – Η επταετία που άλλαξε την Ελλάδα
Για να κατανοήσει κανείς την εξέγερση του Πολυτεχνείου, χρειάζεται να γνωρίζει και όσα είχαν προηγηθεί.
Ο Παντελής Βούλγαρης, μέσα από το ντοκιμαντέρ «Το Χρονικό της Δικτατορίας 1967-1974», επιχειρεί να αποτυπώσει την πορεία της χώρας από την επιβολή της χούντας μέχρι την κατάρρευσή της.
Η ταινία ανατρέχει σε γεγονότα που σημάδεψαν τη δικτατορική περίοδο, αναδεικνύοντας το πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο εκδηλώθηκε η φοιτητική εξέγερση.
Τα ντοκιμαντέρ με τις ανθρώπινες μαρτυρίες που συγκλονίζουν
«Θυμάμαι…» (1986) – Οι γονείς που έχασαν τα παιδιά τους
Ίσως μία από τις πιο συγκινητικές παραγωγές του Αρχείου της ΕΡΤ είναι το ντοκιμαντέρ «Θυμάμαι…», σε σκηνοθεσία Σταύρου Στρατηγάκου.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι άνθρωποι που έζησαν την εξέγερση μέσα από τη μεγαλύτερη προσωπική απώλεια: τον θάνατο των παιδιών τους.
Ο Γιάννης Κομνηνός, πατέρας του 17χρονου Διομήδη Κομνηνού, και η Ανθή Μυρογιάννη, μητέρα του 20χρονου Μιχάλη Μυρογιάννη, αφηγούνται όσα συνέβησαν και περιγράφουν πώς άλλαξε η ζωή τους μετά τα γεγονότα.
Οι μαρτυρίες τους συνοδεύονται από αρχειακό υλικό, ενώ ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν όσα αναφέρουν για τις συνθήκες θανάτου των παιδιών τους και τις ημέρες που ακολούθησαν.
«Αφιέρωμα στο Ραδιοσταθμό του Πολυτεχνείου» (1984) – Οι φωνές που δεν σιώπησαν
Πριν από τα κινητά τηλέφωνα και τα social media, ένας αυτοσχέδιος ραδιοφωνικός σταθμός έγινε το σημαντικότερο μέσο επικοινωνίας των εξεγερμένων με τον έξω κόσμο.
Το ντοκιμαντέρ του Λάμπρου Παπαδημητράκη καταγράφει την ιστορία του ραδιοφωνικού σταθμού του Πολυτεχνείου και τον τρόπο με τον οποίο οργανώθηκε η λειτουργία του.
Άνθρωποι που συμμετείχαν στα γεγονότα ή τα έζησαν από κοντά μοιράζονται τις αναμνήσεις τους, ενώ παρουσιάζονται οι χώροι στους οποίους εγκαταστάθηκε ο πομπός και οι προσπάθειες των φοιτητών να διατηρήσουν τη μετάδοση.
Η παραγωγή φωτίζει μια διαφορετική πλευρά της εξέγερσης: τη δύναμη της ενημέρωσης σε μια εποχή αυστηρού ελέγχου και λογοκρισίας.
Δείτε το ντοκιμαντέρ εδώ.
«Ημέρες Πολυτεχνείου με τον φακό των ξένων και Ελλήνων οπερατέρ» (1978) – Οι εικόνες που έμειναν στην Ιστορία
Η εισβολή του τανκ στην πύλη του Πολυτεχνείου αποτελεί μία από τις πιο γνωστές εικόνες της σύγχρονης Ελλάδας. Ποιοι, όμως, βρίσκονταν πίσω από τις κάμερες;
Το ντοκιμαντέρ του 1978 συγκεντρώνει κινηματογραφικό υλικό Ελλήνων και ξένων οπερατέρ που κατέγραψαν τις δραματικές ημέρες του Νοεμβρίου 1973.
Οι ίδιοι περιγράφουν τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν, τις συνθήκες κάτω από τις οποίες εργάστηκαν και τους κινδύνους που διέτρεξαν προσπαθώντας να διασώσουν και να μεταδώσουν τις εικόνες.
Στην παραγωγή περιλαμβάνεται και το ιστορικό πλάνο της εισβολής του άρματος μάχης, το οποίο κατέγραψε ολλανδικό τηλεοπτικό συνεργείο από ξενοδοχείο απέναντι από το Πολυτεχνείο.
«Τα Κορίτσια της Βροχής» (2011) – Οι γυναίκες που αντιστάθηκαν στη δικτατορία
Η ιστορία της αντίστασης δεν γράφτηκε μόνο από άνδρες. Γυναίκες διαφορετικών ηλικιών και κοινωνικών διαδρομών βρέθηκαν απέναντι στη δικτατορία, πληρώνοντας πολλές φορές βαρύ προσωπικό τίμημα.
Η Αλίντα Δημητρίου, στο ντοκιμαντέρ «Τα Κορίτσια της Βροχής», δίνει τον λόγο σε γυναίκες που συμμετείχαν στον αντιδικτατορικό αγώνα.
Μέσα από τις προσωπικές τους αφηγήσεις, αναδύονται ιστορίες συλλήψεων, φυλακίσεων, βασανιστηρίων, αντίστασης και αξιοπρέπειας.
Το ντοκιμαντέρ δεν περιορίζεται στα γεγονότα του Πολυτεχνείου, αλλά φωτίζει ευρύτερα τον ρόλο των γυναικών κατά τη διάρκεια της επταετίας.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ